# 233 De herfst van de schrijvers

Paul Koeck (70) en Pjeroo Roobjee (65) voegen allebei een nieuw boek toe aan hun omvangrijke oeuvres. Hoogtepunten of bisnummers?

De 31-jarige Benjamin, hoofdpersoon van de nieuwe Paul Koeck, is – laten we er niet omheen draaien – een parasiet. Hij studeerde archeologie, maar moddert nu een beetje aan als freelancejournalist, intussen royaal betoelaagd door zijn steenrijke vader. Als geboren playboy verplaatst hij zich in een décapotable van vrouw naar vrouw. Dan ontdekt een vriendin een manier om Benjamins “talent” rendabel te maken: Benjamin moet zich laten betalen om te doen alsof hij een vrouw het hof maakt, zodat de echtgenoot jaloers wordt en moeite doet om zijn vrouw terug te winnen. Fake overspel om huwelijken te redden.

Zo werpt Benjamin zich in het moeras van wel vier relaties tegelijk. En moerassen zíjn het: de cliëntes vertellen lang niet altijd de waarheid over hun huwelijk. Martelaressen zijn het trouwens allerminst, deze verwende vrouwtjes, die een huwelijk pas geslaagd vinden als ze aandacht en cadeautjes krijgen.

Seks in portierswoningen te Brasschaat, villa’s met rieten daken, chirurgen met messiaswanen, Leffe en coke: De jaloersmaker begint als een zedenschets van de Vlaamse burgerij. Als er een aanslag op Benjamins leven wordt gepleegd, lijken we ons op het thrillerpad te begeven. Wou Paul Koeck Saskia Noort achterna? Spanning en leugens in de hogere burgerij? Het had gekund, maar Koeck weet duidelijk niet waar hij met zijn boek heen wil.

Neem nu die aanslag. Benjamin reageert er amper op, al had ‘t hem makkelijk zijn leven kunnen kosten. Of neem de actrice Isabella, die eerst Benjamin stalkt en vervolgens een relatie met zijn vader begin. Zij moét wel een belangrijke rol gaan spelen, denk je, maar ze verdampt uit de plot. Veerle, één van Benjamins cliëntes, wil de hele tijd iets zeggen, maar komt er niet toe. Daar moét toch iets achter zitten, denk je, maar nee hoor, dat valt tegen.

Koeck legt her en der in het verhaal geladen revolvers neer, zonder er ook maar iets mee uit te voeren. Als Benjamin verleid wordt door een mysterieuze nieuwe cliënte, heeft Koeck het over ‘een opwindende, wilde vrijpartij die hen allebei naar de extase voerde’ en vermeldt expliciet: ‘Hij dacht niet na, gebruikte geen condoom.’ Zo’n detail kan toch alleen maar dienen om later een ongewenste zwangerschap (of erger) uit je hoed te toveren? Koeck doet er niets mee. Slordige schrijverij is dit, ook in de stijl: tranen zijn uiteraard ‘zilt’, bij de koffie horen ‘versnaperingen’, alsof je geen roman aan het lezen bent maar de kaart van Taveerne ’t Karrewiel.

De jaloersmaker is ontegenzeglijk vlotte lectuur. Koeck houdt de lezer genoeglijk aan het lijntje, goochelend met echte jaloezie en jaloezie als dekmantel voor andere echtelijke problemen. Maar het blijft een boek van gemiste kansen. Een betere schrijver zou zeker iets gedaan hebben met de paranoia die bij Benjamin op de loer ligt, terwijl hij manoeuvreert door een mijnenveld van leugens en halve waarheden.

Aan het eind doekt Benjamin zijn handeltje in jaloersmakerij op en begint een relatie met de vrouw van zijn dromen. Zoals het kleinste kind kon voorspellen, is dit het moment waarop voor het eerst de jaloezie toeslaat... bij hem. Ach, nou ja, waar maken we ons druk om? De jaloersmaker is plezante pulp.

Niettemin, in vergelijking met het uitdovende oeuvre van Paul Koeck, staat dat van een andere bejaarde, Pjeroo Roobjee, juist in volle bloei. Het is een beeldspraak die zich opdringt als je Roobjees bloemrijke zinnen op je in laat werken. Carrièrematig beleeft Roobjee echt een tweede bloei: gedumpt door zijn Vlaamse uitgever (wegens onrendabel) leek Roobjee aangewezen op het bibliofiele circuit. De Amsterdamse uitgeverij Querido heeft Roobjee nu echter toestemming gegeven om een paar jaar onrendabel te zijn op hun kosten. Na de verhalenbundel Naar betere oorden (2008) is er nu een roman, Een mismaakt gouvernement. ‘Roman’ is wel een té traditionele omschrijving voor een ongebreidelde fantasie die weliswaar is opgehangen aan enkele hoofdfiguren, maar ruimte biedt voor ettelijke zijsprongen en ingebouwde verhalen.

Een mismaakt gouvernement speelt zich af in Frankrijk, met flashbacks in Gent. Odette Saudemont vindt toevallig een spoor van haar eerste liefde, de man die haar hart brak. Edwin liet Odette namelijk vallen voor haar ‘schone schwester’ Chantal, niet omdat die aantrekkelijker was, maar omdat ze een uitkering trok voor haar blinde oog. Odette volgt het spoor van de man die ze is gaan haten en ontmoet onderweg een resem merkwaardige figuren.

Roobjees taal is vuurwerk: een krankzinnige woekering van verouderde en nieuwe woorden, kronkelconstructies, herhalingen, overdrijvingen, dialect en opzettelijke taalfouten. De creativiteit van dit gemetastaseerde Nederlands is imponerend als steeds. Over Odettes nicotineverslaving schrijft Roobjee bijvoorbeeld: ik ‘voelde (...) in mij weerom stervensgeern de hunker naar het lurken aan flokken tot volwassen elslengte komen.’ Dat de onbegrijpelijkheid soms dreigt, neem je er maar bij. (Wat te denken van koorts die opduikt, ‘klakkeloos als de sprong van het fluwijn naar de larve in de mijt van het kerfdier’?)

Dit is één van die zeldzame oeuvres waarin vorm en inhoud echt samenvallen: een mismaakte taal om een mismaakte wereld te beschrijven. En binnen dat kader zoekt Roobjee naar verklaringen voor wat ons verrast en verwart. Geen personage is zo bizar, of Roobjee kan door het vertellen van zijn of haar geschiedenis uitleggen hoe het bizarre, hoe de “mismaaktheid” ontstond. Een wreed en extreem deterministisch universum is dit, waar de jeugd wordt bepaald door het milieu waarin je geboren wordt, de volwassenheid door de trauma’s uit de jeugd, enzovoort. De mens is, in Roobjees oeuvre, een bonzaiboompje, existentieel vergroeid en onvermijdelijk kleiner dan hij had kunnen worden. Alleen dankzij de woeste hoogzomer van Roobjees talige talent, valt deze visie op de condition humaine te verteren.

Paul Koeck, De jaloersmaker. De Bezige Bij, 206 bladzijden, 17,90 €.

Pjeroo Roobjee, Een mismaakt gouvernement. Querido, 338 bladzijden, 19,95 €.

Geschreven voor De Standaard.