# 325 Twee bisnummers

Dieter Ceustermans en Bart Vercauteren, allebei ‘beloftevol’ gedebuteerd, hebben nieuwe romans klaar. De thema’s zijn groot, de resultaten pover.

Even recapituleren. Dieter Ceustermans debuteerde in 2009 met het verdienstelijke Vluchtmisdrijf. Bart Vercauteren is nieuw in de Vlaamse letteren sinds 2010; Het graf van de voddenraper werd her en der opgepikt als een van de interessantere debuten en prijkte op de longlists van AKO en Libris.

Allebei hebben ze een tweede roman uit, respectievelijk Breaking news (Contact, 206 p., € 19,95) en Een ziel van glas (Houtekiet, 165 p., € 16,50).

Onmiskenbaar behandelen beide boeken onderwerpen die de auteurs nauw aan het hart liggen. Ceustermans, in het dagelijkse leven VRT-nieuwslezer, schrijft over een oorlogscorrespondent die zijn hoofdredacteur er publiekelijk van beschuldigt het publiek dom te houden: nauwelijks zendtijd voor belangrijk nieuws, overvloedig ruimte voor zogenaamd ‘belangwekkend’ nieuws, genre ‘paard loopt tegen auto in Steertegem’. Vercauteren gebruikt dan weer zijn ervaringen in de ambulante geestelijke gezondheidszorg om een boom op te zetten over het uitzichtloze van die “zorg”. Patiënten worden definitief afgeschreven op het moment dat ze binnenkomen. Vercauterens hoofdpersoon, de verzorger Martin De Bruyne, kan daar moeilijk mee leven; het komt tot een kortsluiting tijdens een werkreisje naar Italië, waar hij een patiënte moet gaan ophalen. Het leidt tot een omkering van de verhouding verzorger-patiënt, gezonde-zieke.

De veelbesproken crisis van de media en de toestand van onze geestelijke gezondheidszorg: dit zijn belangrijke thema’s. Helaas slaagt geen van beide auteurs er in om van zijn verhaal een vehikel te maken dat de thema’s op intrigerende, ambivalente manier tot bij de lezer brengt.

Ceustermans en Vercauteren verliezen zich in gepsychologiseer en in flashbacks over de rotjeugd van hun personages. De volwassene is onveranderlijk het hulpeloze eindproduct van zijn of haar jeugd: een mensbeeld dat zelfs voor een assisenjury niet meer werkt. Concreet: een gewelddadige vader in Breaking news, een godsdienstwaanzinnige incestpleger in Een ziel van glas, alsook een marginale moeder die kleine Martin in onderlijfje naar de sportles stuurt. Trauma’s groot en klein, nooit zomaar eentje, want zoals bij de slager mag het altijd gerust ietsje meer zijn. Bij Ceustermans schuilt er nog een addertje onder het gras: zijn flashbacks ondermijnen de rest van de roman. Immers, hoe maffer je hoofdpersoon, hoe minder serieus je zijn handelen neemt. De mediakritiek is al op voorhand ontzenuwd, door van de oorlogscorrespondent een overspannen en getraumatiseerde wacko te maken.

Hét verschil tussen deze twee is hun stijl. Het proza van Ceustermans associeer ik met Vlaamse thrillers. Vercauteren heeft een eigen stem, maar is nog zoekende: aforismen en poëzie raken vermengd met regelrechte kitsch (zoals de gênante titel van de roman al deed vrezen).

Het vergt een te grote inspanning om enthousiasme te veinzen voor deze boeken – de onderwerpen mogen dan belangrijk zijn, de verhaaltjes boeien geen seconde en het gepsychologiseer overtuigt allerminst – maar de toestand is niet hopeloos. Vercauteren mag zijn predikaat ‘veelbelovend’ gerust nog even houden; ik wens hem een aan kitsch allergische redacteur toe. Ceustermans’ talent zit in het vertellen van verhalen; als hij zijn moralisme onder controle houdt, heeft ook hij een goede roman in zich.

In wezen komt het in de Vlaamse literatuur altijd op hetzelfde neer: trager publiceren, beter redigeren.

Deze recensie verscheen in de Standaard der Letteren van 2/12/2011.