Annelies Verbeke maakt het haar lezers niet moeilijk. In de inhoudsopgave van Groener gras wordt elke titel gevolgd door een korte “duiding” van het verhaal. ‘Waarin een reis gewonnen wordt’, bijvoorbeeld. Dat is de uitermate cynische samenvatting van een verhaal over een man, een vrouw en hun dochter die een land in oorlog ontvluchten, als verstekelingen in een vrachtwagen. ‘Waarin traag verlies zich plots openbaart’ slaat dan weer op het verhaal Guy, Gilaine en Waldo. Guy en Gilaine staan op het punt van hun pensioen te gaan genieten. ‘Een kinderloos, werkverslaafd leven, levert ook iets op’, met name een villa in Thailand. Het echtpaar heeft leren leven met elkaars tekortkomingen, met de roestrand op het mechaniek van hun huwelijk. De hond Waldo is de smeerolie: ‘Ze streelden elkaar nog vrijwel uitsluitend via hem.’ Maar de vliegreis naar Thailand en een amateuristische verdoving worden Waldo fataal. Genadeloos zet Verbeke het mechaniek stil: ‘Toch kon ze [d.i. Gilaine] nu pas met oogverblindende helderheid onderscheiden hoeveel er tot stilstand was gekomen. Hoeveel langzaam verlies bruusk was onthuld.’
Guy, Gilaine en Waldo is een openlijk droevige vertelling en zo staan er niet veel in dit boek. Annelies Verbeke geeft de voorkeur aan het tragische detail in een overwegend komische setting. In E. voert ze de zelfingenomen Björn op, die verkeerdelijk denkt dat de vrouw van zijn baas een oogje op hem heeft. Verbeke kleedt dit verwaande mannetjesdier helemaal uit, met veel oog voor gênante details en ironische zinnetjes.
De sympathieke tegenhanger van Björn ontmoeten we in Een benijdenswaardig mens, waarin de man die voor de zoveelste keer wordt uitgeroepen tot Manager van Jaar zich begint af te vragen wie hij werkelijk is. Victor heeft aan het begin van het verhaal quasi-goddelijke trekjes. Hij gaat bij het raam staan en kriebelt de zon tevoorschijn: ‘“Kom, kom, kom.” De zon struikelt van achter een wolk vandaan. Toeval?’ Verbeke gunt haar hoofdpersoon deze keer een goede afloop, maar Victor is aan het einde toch niet meer de gedoodverfde winnaar.
En dat is het overkoepelende thema van deze bundel. In de zinnetjes uit de inhoudsopgave is altijd sprake van winnen en verliezen. Maar wat betekenen die woorden? Is winnen in je carrière belangrijker dan winnen in de liefde? Als je in de ogen van “de mensen” een loser bent, ben je dat dan ook echt? In Lola tracht een jonge vrouw de keuzes te maken die de maatschappij en haar omgeving van haar verwachten: ‘Ze probeerde te kiezen tussen een goed huwelijk en een interessante baan, maar vond beide in feite te onbelangrijk om zich er volledig naar te richten.’ Uiteindelijk vindt ze een soulmate in een rund.
Beminnelijke (en andere) freaks te over in deze bundel. Af en toe winnen ze, al was het maar in hun eigen ogen. Maar soms is de druk om te winnen te groot. In het langste verhaal, Liefde, hoop en dwergen, ontmoet een scheidende vrouw een dwergenechtpaar dat de liefde gevonden heeft. Ze besluit een stok in het wiel steken: als je zelf niet wint, kan je immers nog altijd anderen laten verliezen. Idem in De Wezel en zijn prooi, over een culinair criticus zonder smaakzin, die wordt verteerd door zijn eigen besef van mislukking.
Nee, Verbekes personages hebben het niet makkelijk en dat maakt hen gevaarlijk voor hun medemensen: ‘Omdat elkeen voorvoelde zelf al het geluk van de wereld nodig te hebben, wenste niemand het een ander toe.’
Groener gras laat zich lezen als een aanval op het ereschavot: dat drievoudige verhoogje waar wij allemaal zo door geobsedeerd zijn. Het laat zich lezen als een anti-Vacature: een steen door die etalage vol mainframe application engineers, sales executives en account managers. Maar vooral laat het zich lezen als een genot. Verbeke heeft een geweldig gevoel voor (ironische, droge) humor, oog voor het tekenende detail. Haar verhalen eindigen nooit waar je dat verwacht. Haar personages zijn kinderlijk wreed, zoals echte mensen. Hun leefwereld is realistisch en absurd tegelijk, net zoals de echte wereld. Tenminste: zoals de mensen en de wereld eruitzien na lezing van Groener gras.
Laten we hopen dat Annelies Verbeke met deze magnifieke verhalenbundel over winnen en verliezen een hele belangrijke prijs wint.
Annelies Verbeke, Groener gras. De Geus, 224 blz., 10 euro. Deze recensie verscheen in de Standaard der Letteren van 28/9/2007.
Berichten
0 reacties:
Een reactie plaatsen